h

USP, een Zegen of een Zonde?

30 juli 2015

USP, een Zegen of een Zonde?

Het is nu vakantietijd. Eindelijk en gelukkig. Het was me het jaartje wel; veel gedoe met het afscheid van de oude burgemeester, met het vinden van de interim en daarna de nieuwe burgemeester  en last but not least het afscheid van de heer Leutscher.  De schoolvakantie is ook de tijd van het zomerreces. Oftewel even geen politiek bedrijven. Maar, staan dan alle processen stil? Eigenlijk niet.
Zo’n doorlopend proces is het terugwinnen van de controle door de raad over de GR’en van IJsselstein. Daar is en zal nog veel over te doen zijn. 

Onlangs is er een boek uitgekomen dat gaat over het privatiseringsverdriet dat er in Nederland is door de ellende van al die mislukte privatiseringen, geschreven door CU Eerste Kamerlid Roel Kuiper. Allereerst ga ik de inhoud van dat boek in grove lijnen beschrijven. Daarna ga ik kijken of er parallellen zijn met het GR-verdriet in IJsselstein.

USP is de afkorting van Uitbesteden, Samenwerken en Privatiseren. In IJsselstein is gekozen voor alleen maar uitbesteden. Het Rijk heeft gekozen voor privatiseren en verzelfstandigen. Daar zitten wel belangrijke verschillen tussen. Daarover later meer.

Voor een beter begrip van wat er in Nederland gebeurd is, is het goed even terug te gaan in de tijd. De naoorlogse jaren kenmerkten zich door het steeds meer verzorgen van de mensen in nood door de Nederlandse staat. Dankzij het solidariteitsbeginsel is de verzorgingsstaat opgebouwd. Een belangrijke leidende econoom hierin was Mainard Keynes. Zijn theorie, de staat regelt en steunt, werd breed gedragen. In de jaren zeventig kwam de tegenbeweging op. Onder leiding van Milton  Friedman werd het marktdenken geïntroduceerd. Hierbij werd hij gesteund door politici als Reagan en Thatcher. En zoals dat in Nederland gebruikelijk is, volgen wij enkele jaren later deze leidende landen. 

Gedwongen door de economische recessie van de jaren tachtig, mede veroorzaakt door de enige echte Sinterklazen Van Agt en Wiegel, moest Lubbers gaan bezuinigen. Onno Ruding als oud bankman kwam hem bijstaan in zijn politiek. Minder overheid, meer markt en veel bezuinigen, dat was het waar het bij hen om draaide. De afbraak van de verzorgingsstaat werd door hen voortvarend aangepakt. De latere kabinetten Kok, sociaaldemocraat, hebben de laatste zetten gegeven. De ideologische veren zijn afgeschud.

De kabinetten Lubbers wilden in eerste instantie alle overheidsdiensten en activiteiten zelfstandig maken. Dus onafhankelijk van de overheid. Het doel was financiële lucht voor die overheid. De markt speelde toen nog geen rol. Gaandeweg het proces kwam de vraag op of het alleen om de uitvoering ging of dat er naar volledige zelfstandigheid gegaan moest worden. Door de invloeden van de liberaliseringsgolven in de Angelsaksische landen EN Europa, is de weg naar privatisering ingeslagen. 

De volgende stap, marktwerking en deregulering, werd ingezet. Deze politiek maakte de weg vrij voor het kapitaal. Hierdoor ontstonden er vele deelbelangen; ambtenaren zagen een volgende carrierestap, bestuurders konden meer besturen, aandeelhouders zagen financiële mogelijkheden en de politiek bereed haar stokpaardjes. Enkele van die stokpaardjes waren een kleinere overheid,   lagere kosten en betere producten. Hiervan is niets terecht gekomen. Daarover later meer. 

Er was een naïef geloof in de markt (let op, woorden van de CU-politicus). Naïef omdat inmiddels is aangetoond dat DE markt niet bestaat. De invloed van de professionals op de processen werd steeds kleiner. Gevolg: De overheid werd niet kleiner, omdat allerlei instituten opgericht moesten worden die de bedrijven moeten controleren. Door de veranderde stijl binnen de bedrijven werd de motivatie van het personeel steeds minder. Gevolg: De kwaliteit van de processen werd steeds minder. 

Laten we de grootste operaties bekijken; PTT, NS, Energiebedrijven. Zijn er nulmetingen aan die operaties vooraf gegaan? Helaas niet, waardoor het moeilijk is harde conclusies te trekken. Alhoewel? Een groot voorbeeld is de privatisering van de Britse spoorwegen. Slechte resultaten op financieel gebied. Ook de resultaten op het spoor werden steeds slechter. En uiteindelijk heeft men besloten de ontwikkelingen terug te draaien. 

De Milanese universiteit heeft als enige een onderzoek gedaan naar de effecten van deze soort operaties en gevonden dat de ervaringen van de Britse spoorwegen voor vele bedrijven gelden. De enige groep die er beter van geworden is, is die van de geldschieters. De aandeelhouders hebben van die privatisering enorm geprofiteerd. 

Van de drie genoemde privatiseringen, PTT, NS en energiebedrijven, is er niet een die goed functioneert. Veel hogere prijzen, teruglopende productiviteit, slecht onderhouden infrastructuur en graaigedrag bij de bestuurders met als argument dat het marktconform is. En ook nog buitenlandse overnames. Een bijkomend negatief effect is de publieke verontwaardiging. En niet alleen over die betalingen. Door deze ontwikkelingen is er in Nederland een gevoel van onmacht ontstaan en hieruit een grotere afstand tot de politiek. 

Waar was de politiek al die tijd? Had zij dit kunnen voorzien? Wat in ieder geval zeker is, is dat de politiek nooit een degelijke discussie heeft gevoerd over de privatisering. Wat willen wij wel en wat niet? Wat is goed voor Nederland? Tot hoever willen wij gaan? Hier heeft de politiek een forse steek laten vallen. Ook is de politieke visie niet gebaseerd geweest op een gedegen wetenschappelijk onderbouwde theorie. Men zou kunnen zeggen  dat de politiek een slecht opgezet economisch experiment heeft gedaan met als gevolg dat de rijken rijker zijn  geworden en de armen …!

Had het anders gekund? Ja, bijvoorbeeld, in Duitsland en Frankrijk zijn er wetten aangenomen waardoor voorkomen wordt dat buitenlandse investeerders een belang krijgen van meer dan 25% in een “eigen” bedrijf. Hoe goed is dat? Het antwoord op deze vraag krijg je als je de geschiedenis van de Hema en V en D (KBB) bekijkt. Zeker is wel dat het werkgelegenheid heeft gekost en dat er heel veel geld uit de bedrijven is gehaald. Ze staan dus nu op omvallen. 

En dan nu IJsselstein met zijn GR’en.
Het grote verschil met het Rijk is dat wij nog steeds eigenaar zijn van deze organisaties. Dus geen vreemd vermogen, leegzuigen en failliet gaan. En de overeenkomsten? Wel hebben we er steeds minder over te vertellen, omdat wij een van de vele eigenaren zijn. Om in de werkwijze van de WIL iets te veranderen, moeten we vier andere gemeenten eerst overtuigen. Dit heeft de politiek vooraf geweten en gebagatelliseerd. Ook is het niet goedkoper geworden. Voorlopig zitten we met een enorme kostenpost van leegstand in het stadhuis. Per jaar kost dat tonnen en inmiddels is de teller de 1,5 miljoen euro’s voorbij. Ook is er personeel in de gemeentelijke organisatie achtergebleven. Omdat de GR veel groter is dan de oorspronkelijke organisatie kunnen ze uit met minder leidinggevenden op de werkvloer. Die blijft dus achter en drukt op de begroting van de gemeente. Ook deze kostenpost is inmiddels al over de miljoen euro. Al met al een dure hobby, dus.

Kunnen we dan wel constateren dat de productie zoveel beter is geworden? De SP kan dit in ieder geval niet. Is het onderhoud op straat beter geworden? Wordt ons vuilnis nu beter opgehaald? Wordt het afval beter gescheiden? Is de belastinginning zoveel beter geworden? Vergunningverlening en handhaving? Beleid en strategie? Nog steeds worden de geplande data van veel documenten/nota’s/rapporten niet gehaald. Van meer burgerparticipatie vanuit het stadhuis is niets te merken. 

Ook voor IJsselstein geldt dat de politiek hier een slecht onderbouwd experiment heeft gedaan. Nooit is er een inhoudelijke discussie over de uitplaatsing geweest. Alleen door de SP is het nut en de noodzaak regelmatig betwijfeld en ter discussie gesteld. Het college heeft de uitplaatsing de raad door de strot geduwd. En wat deed de politiek? Niets, ze keek ernaar en speelde stommetje. Dit ondanks de waarschuwingen van de SP. Maar ja, dat is het lot van Calimero, zij zijn groot en ik is klein.

Gelukkig is door het  toedoen van de SP nu een beweging op gang gekomen, waardoor de raad hoopt meer grip te krijgen op die GR’en en hun functioneren. Hierbij speelt onze griffier een stuwende rol, prima. Hopelijk worden daardoor de kosten minder en zullen de producten wel beter gaan worden. Voorlopig is die USP een zonde. Of het ooit een zegen zal worden, is niet te zeggen. Wel te hopen.

Zie ook:

Reactie toevoegen

(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.
(If you're a human, don't change the following field)
Your first name.

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

U bent hier